Аннотация. Бұл мақалада көркем еңбек сабағында заманауи педагогикалық технологияларды қолданудың маңызы, тиімділігі және білім алушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытудағы рөлі қарастырылады. Қазіргі білім беру жүйесінің негізгі мақсаты – оқушыға дайын білімді меңгертіп қана қоймай, оның өздігінен ізденуіне, шығармашылық тұрғыдан ойлауына, алған білімін өмірлік тәжірибеде қолдануына мүмкіндік жасау. Осы тұрғыдан алғанда көркем еңбек пәні оқушылардың шығармашылық әлеуетін, эстетикалық талғамын, еңбек дағдыларын, танымдық белсенділігін қалыптастыратын маңызды пәндердің бірі болып табылады. Мақалада ақпараттық-коммуникациялық технологиялар, жобалық оқыту, проблемалық оқыту, саралап оқыту, ынтымақтастықта оқыту, сын тұрғысынан ойлау технологиясы, ойын технологиялары және цифрлық ресурстарды пайдаланудың ерекшеліктері сипатталады. Заманауи педагогикалық технологияларды тиімді қолдану арқылы оқушылардың сабаққа қызығушылығын арттыру, шығармашылық ізденістерін қолдау, практикалық дағдыларын жетілдіру және жеке тұлғалық қасиеттерін дамыту мүмкіндіктері талданады. Сонымен қатар көркем еңбек мұғалімінің жаңа технологияларды оқу үдерісіне кіріктірудегі кәсіби шеберлігі мен әдістемелік ізденісінің маңыздылығы көрсетіледі.
Түйін сөздер: көркем еңбек, заманауи педагогикалық технология, шығармашылық қабілет, цифрлық технология, жобалық оқыту, инновациялық әдіс, саралап оқыту, шығармашылық ізденіс, оқушы белсенділігі, практикалық жұмыс.
Қазіргі қоғамдағы қарқынды өзгерістер білім беру жүйесіне жаңа міндеттер жүктеп отыр. Ақпараттық технологиялардың дамуы, цифрлық орта мүмкіндіктерінің кеңеюі, еңбек нарығындағы жаңа мамандықтардың пайда болуы және шығармашылық ойлай алатын тұлғаларға деген сұраныстың артуы мектептегі оқу-тәрбие үдерісін жаңаша ұйымдастыруды талап етеді. Бүгінгі оқушы тек мұғалім ұсынған ақпаратты қабылдаушы емес, өз білімін өздігінен құрастыра алатын, ақпаратты саралайтын, шығармашылық шешім қабылдайтын, өз идеясын жүзеге асыра алатын белсенді тұлға болуы қажет. Сондықтан білім беру барысында оқушының танымдық белсенділігі мен шығармашылық қабілетін дамытатын заманауи педагогикалық технологияларды тиімді қолдану маңызды.
Көркем еңбек пәні – теориялық білім мен практикалық әрекетті өзара үйлестіретін, оқушының шығармашылық ойлауын қалыптастыруға үлкен мүмкіндік беретін пән. Бұл сабақ барысында оқушы сурет салады, бұйым жасайды, әртүрлі материалдармен жұмыс істейді, ұлттық және әлемдік өнер туындыларымен танысады, дизайнерлік шешімдер іздейді, жобалар әзірлейді және өзінің шығармашылық идеясын нақты өнімге айналдырады. Осындай әрекеттер арқылы оқушы тек белгілі бір жұмыс тәсілдерін үйреніп қана қоймай, өз ойын еркін жеткізуге, еңбекті жоспарлауға, мәселені шешуге, жасаған жұмысын бағалауға және жетілдіруге дағдыланады.
Көркем еңбек сабағының ерекшелігі – мұнда әр оқушының жеке қабілеті мен шығармашылық мүмкіндігі айқын көрінеді. Бір оқушы сурет салуға бейім болса, екіншісі сәндік-қолданбалы өнерге, үшіншісі техникалық шығармашылыққа, төртіншісі дизайнға қызығушылық танытуы мүмкін. Сондықтан мұғалім барлық оқушыға бірдей тапсырма ұсынумен шектелмей, олардың қызығушылығы, қабілеті, жұмыс қарқыны және дайындық деңгейін ескеруі тиіс. Мұндай жағдайда заманауи педагогикалық технологиялар мұғалімге оқыту үдерісін икемді ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Заманауи педагогикалық технология ұғымын оқу мақсатына жетуге бағытталған әдістер, тәсілдер, құралдар мен әрекеттердің жүйелі ұйымдастырылған жиынтығы деп түсінуге болады. Педагогикалық технологияның басты ерекшелігі – оқу нәтижесінің алдын ала жоспарлануы және оған жетудің нақты жолдарының қарастырылуы. Дәстүрлі сабақта мұғалім көбіне білімді түсіндіруші және бақылаушы рөлін атқарса, заманауи сабақта ол оқушының шығармашылық әрекетін ұйымдастырушы, бағыттаушы, кеңесші және қолдаушы қызметін атқарады. Ал оқушы білім алудың белсенді қатысушысына айналады.
Көркем еңбек сабағында қолданылатын заманауи технологиялардың негізгі мақсаты – оқушының шығармашылық дербестігін дамыту. Шығармашылық дербестік дегеніміз – оқушының тапсырманы орындаудың өзіндік жолын табуы, идея ұсынуы, материалды саналы таңдауы, жұмыс барысында кездескен қиындықтарды өздігінен шешуге талпынуы және нәтижесіне талдау жасай білуі. Егер мұғалім оқушыға дайын үлгіні ғана көшіртіп, барлық әрекетін қадам бойынша шектеп отырса, оқушының шығармашылық мүмкіндігі толық ашылмайды. Сондықтан қазіргі көркем еңбек сабағында дайын үлгіні қайталау емес, оқушының өзіндік идеясына басымдық берген дұрыс.
Осы бағытта жобалық оқыту технологиясының маңызы ерекше. Жобалық әрекет барысында оқушы белгілі бір шығармашылық жұмыстың идеясын ойластырып, жұмыс кезеңдерін жоспарлап, қажетті материалдар мен құралдарды таңдап, бұйымның эскизін жасап, оны дайындайды және соңында өз жұмысын таныстырады. Мәселен, оқушыларға «Ұлттық нақыштағы заманауи бұйым», «Экологиялық материалдардан интерьерлік зат жасау», «Мектепке арналған сәндік дизайн», «Қазақ ою-өрнегін заманауи киім үлгісінде қолдану» сияқты шығармашылық жоба тақырыптарын ұсынуға болады. Мұндай жобалар оқушының тек қол еңбегін емес, зерттеушілік, жоспарлау, ақпарат іздеу, шешім қабылдау және таныстырылым жасау қабілеттерін қатар дамытады.
Жобалық жұмыстың тағы бір артықшылығы – оқушы жасаған жұмысының практикалық маңызын түсінеді. Ол өзінің идеясын нақты бұйымға немесе көркем өнімге айналдырады. Оқушы жұмысты орындау кезінде қандай материал тиімді екенін, қандай безендіру әдісін қолдану қажеттігін, бұйымның эстетикалық және функционалдық талаптарға сәйкестігін ойластырады. Бұл оқушының жауапкершілігін арттырып, өз еңбегінің нәтижесіне сын көзбен қарауға үйретеді.
Көркем еңбек сабақтарында проблемалық оқыту технологиясын қолдану да тиімді. Проблемалық оқыту барысында мұғалім оқушыға дайын шешім бермейді, керісінше белгілі бір мәселені алға тартып, сол мәселенің шешімін оқушының өзіне іздетеді. Мысалы, «Қалдық материалдарды өнер туындысына қалай айналдыруға болады?», «Қазақтың дәстүрлі ою-өрнектерін қазіргі интерьерде қалай пайдалануға болады?», «Бір бұйымды жасауда материал шығынын қалай азайтуға болады?», «Табиғи және жасанды материалдардың қайсысы белгілі бір бұйым үшін тиімді?» деген сұрақтар оқушының ойлауына түрткі болады.
Проблемалық тапсырмалар әсіресе оқушының шығармашылық ойлауын дамытуда нәтижелі. Себебі өнер мен дизайн саласында бір мәселенің жалғыз ғана дұрыс шешімі бола бермейді. Әр оқушы мәселені өзінше қабылдап, өзіндік шешім ұсынуы мүмкін. Мұғалімнің міндеті – оқушының ойын бірден дұрыс немесе қате деп бағаламай, оның идеясын негіздеуіне мүмкіндік беру. Осындай ортада оқушы өз пікірін білдіруден қорықпайды, тәжірибе жасауға, жаңа тәсілдерді сынауға және шығармашылық тәуекелге баруға үйренеді.
Көркем еңбек пәнінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану сабақтың мазмұнын едәуір байытады. Қазіргі оқушы цифрлық технологиялармен күнделікті өмірде жиі кездесетіндіктен, олардың мүмкіндігін сабақ барысында білім беру мақсатында қолдану қажет. Интерактивті тақта, компьютер, планшет, графикалық бағдарламалар, бейнематериалдар, виртуалды көрмелер және электрондық білім беру ресурстары көркем еңбек сабағының көрнекілігін арттырады. Мұғалім белгілі бір суретшінің шығармаларын, сәулет өнерінің үлгілерін, ұлттық қолөнер бұйымдарын немесе дизайн туындыларын сапалы визуалды материалдар арқылы көрсете алады.
Цифрлық технологиялар оқушының көркемдік талғамын қалыптастыруға да ықпал етеді. Мысалы, оқушы шығармашылық жұмысты бастамас бұрын белгілі бір тақырыпқа байланысты иллюстрациялар мен дизайн үлгілерін зерттеп, түстер үйлесімін салыстырып, композициялық шешімдерді талдай алады. Сонымен қатар қарапайым графикалық редакторларда эскиз жасап көру оқушыға өзінің болашақ жұмысының нәтижесін алдын ала елестетуге мүмкіндік береді. Бұл әсіресе дизайн, сәулет, сән үлгісі және техникалық шығармашылық бағытындағы тапсырмалар үшін пайдалы.
Ақпараттық-коммуникациялық технологияны пайдалану мұғалімнің түсіндіру жұмысын да жеңілдетеді. Кейбір күрделі технологиялық үдерістерді тек ауызша түсіндіру оқушыға жеткіліксіз болуы мүмкін. Мысалы, тоқу тәсілі, ағашты өңдеу, қағазды бүктеу, кескіндеме техникасы немесе сәндік элементті орындау ретін қысқа бейнематериал арқылы көрсету оқушының әрекетті жақсы түсінуіне жағдай жасайды. Алайда цифрлық материал практикалық әрекетті алмастырмауы қажет. Көркем еңбек пәнінің негізгі ерекшелігі – оқушының өз қолымен жұмыс жасауы. Сондықтан технологиялар практикалық жұмысты толықтыратын және оқушының білімін тереңдететін құрал ретінде пайдаланылуы тиіс.
Сын тұрғысынан ойлау технологиясы да көркем еңбек сабақтарымен табиғи үйлеседі. Оқушы кез келген өнер туындысын немесе шығармашылық жұмысты тек «ұнайды» немесе «ұнамайды» деңгейінде бағаламай, оның композициясы, түс шешімі, материалы, орындалу техникасы, идеясы және көркемдік ерекшелігі туралы пікір айтуға үйренуі керек. Мұғалім сабақ барысында «Автор қандай идеяны жеткізгісі келген?», «Бұл жұмыста қандай түстер басым және олар қандай әсер береді?», «Композицияны қалай өзгертуге болар еді?», «Қандай материал қолданылған және оның артықшылығы неде?» деген сұрақтарды қолданса, оқушылардың талдау дағдылары қалыптасады.
Сын тұрғысынан ойлау әсіресе оқушылардың өз жұмыстарын бағалау кезеңінде маңызды. Практикалық жұмыс аяқталған соң әр оқушы өзінің жұмысына талдау жасап, қандай мақсаты болғанын, жұмыстың қай бөлігі сәтті шыққанын, қандай қиындық кездескенін және келесі жолы нені өзгертетінін айтуы пайдалы. Мұндай рефлексия оқушыға өз даму деңгейін түсінуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар сыныптастарының жұмыстарын талқылау барысында оқушылар өзгенің еңбегін құрметтеуге, пікірді мәдениетті түрде жеткізуге және ұсыныстарды дұрыс қабылдауға үйренеді.
Заманауи көркем еңбек сабағында мұғалімнің негізгі міндеттерінің бірі – барлық оқушыны белсенді әрекетке тарту. Оқушылардың қабілеті мен қызығушылығы әртүрлі болғандықтан, бір ғана әдіс барлық бала үшін бірдей нәтиже бере бермейді. Осы себепті педагог сабақта бірнеше технология мен әдісті өзара үйлестіріп қолдануы қажет. Бір сабақ барысында проблемалық сұрақ қою, цифрлық материал көрсету, жұптық талқылау ұйымдастыру, сараланған практикалық тапсырма беру және соңында рефлексия жүргізу арқылы оқушылардың әртүрлі оқу қажеттіліктерін қамтуға болады. Мұндай сабақта оқушы өзін еркін сезінеді, өзінің шығармашылық мүмкіндігін көрсетуге мүмкіндік алады және оқу үдерісіне белсенді қатысады.
Көркем еңбек сабақтарында саралап оқыту технологиясын қолдану оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескеруге мүмкіндік береді. Бір сыныпта білім алушылардың шығармашылық қабілеті, қол икемділігі, жұмыс қарқыны, көркемдік талғамы және тапсырманы қабылдау деңгейі әртүрлі болуы заңды құбылыс. Сондықтан барлық оқушыға бірдей күрделіліктегі тапсырма беру кей жағдайда олардың мүмкіндігін толық ашпайды. Саралап оқыту барысында мұғалім оқушыларға деңгейіне қарай әртүрлі тапсырмалар ұсынып, олардың өз күшіне деген сенімін арттыра алады. Мысалы, бір оқушыға дайын үлгі негізінде композиция құрастыру ұсынылса, қабілеті жоғары оқушыға сол тақырып бойынша өзіндік композициялық шешім ойлап табу немесе бұйымның балама нұсқасын жобалау тапсырылуы мүмкін. Мұндай тәсіл әр баланың сабақтағы жетістігін сезінуіне және өзінің шығармашылық мүмкіндігін біртіндеп дамытуына жағдай жасайды.
Саралаудың тиімді түрлерінің бірі – тапсырманы таңдау мүмкіндігін беру. Оқушыға бірнеше тақырып, материал немесе орындау техникасы ұсынылып, олардың ішінен өзіне жақын нұсқаны таңдауға мүмкіндік жасалса, оның жұмысқа деген қызығушылығы артады. Мысалы, бір тақырыпты акварель, гуашь, аппликация, коллаж немесе аралас техника арқылы орындауға болады. Оқушы өзінің қабілетіне және қызығушылығына сәйкес тәсілді таңдайды. Бұл жерде мұғалім белгілі бір талаптарды сақтай отырып, шығармашылық еркіндік беруге тиіс. Сонда оқушы тапсырманы міндет ретінде емес, өзінің шығармашылық ойын жүзеге асыратын мүмкіндік ретінде қабылдайды.
Ынтымақтастықта оқыту технологиясы да көркем еңбек пәнінде ерекше маңызға ие. Топтық және жұптық жұмыс арқылы оқушылар бір-бірімен пікір алмасып, ортақ шешім қабылдауға, міндеттерді бөлісуге және өзара жауапкершілікке үйренеді. Мысалы, сыныпқа ортақ сәндік панно, макет, көрме бұрышы немесе дизайн жобасын жасау кезінде оқушылардың әрқайсысына жеке міндет беруге болады. Бір оқушы эскиз дайындайды, екіншісі түстерді таңдайды, үшіншісі материалдарды әзірлейді, ал қалғандары композицияны орындауға қатысады. Нәтижесінде оқушылар ортақ өнімнің сапасына бірге жауап береді.
Топтық жұмыстың тәрбиелік мәні де зор. Шығармашылық ортада оқушылар өзгенің идеясын тыңдауға, пікірін құрметтеуге және ортақ шешімге келуге дағдыланады. Мұндай жұмыс барысында тек белсенді оқушылар ғана емес, тұйық немесе өзіне сенімі төмен балалар да топтың қолдауын сезініп, жұмысқа қатысуға мүмкіндік алады. Мұғалім топтық жұмысты ұйымдастырғанда әр оқушының нақты міндетін анықтап, олардың барлығының әрекетке қатысуын қадағалауы тиіс. Егер тапсырманы тек бір немесе екі оқушы орындап, қалғандары бақылаушы болып қалса, ынтымақтастықта оқытудың тиімділігі төмендейді. Сондықтан топтық жұмыста жауапкершілікті дұрыс бөлу маңызды.
Көркем еңбек пәнінде ойын технологияларын қолдану да оқушылардың қызығушылығын арттыратын тиімді тәсілдердің бірі. Әсіресе бастауыш және орта буын оқушылары ойын элементтері енгізілген тапсырмаларды белсенді қабылдайды. Мысалы, «Дизайнерлер сайысы», «Суретті аяқта», «Түсті тап», «Материалды таны», «Шеберлер жарысы», «Өнер туындысын анықта» сияқты шығармашылық ойындарды сабақтың мақсатына сәйкес қолдануға болады. Ойын барысында оқушылар белгілі бір білімді қайталайды, жаңа ақпаратты меңгереді және өз қабілетін еркін көрсетуге мүмкіндік алады.
Ойын технологиясын қолданғанда оның тек көңіл көтеру құралы болып қалмауын ескеру қажет. Әр ойын нақты оқу мақсатына бағытталуы тиіс. Мысалы, түстер теориясын меңгеру кезінде оқушыларға негізгі және қосымша түстерді сәйкестендіру ойыны ұсынылуы мүмкін. Ал ұлттық ою-өрнектер тақырыбында өрнек элементтерін мағынасына қарай топтау немесе белгілі бір композицияға сәйкес ою таңдау тапсырмасы беріледі. Осындай ойындар арқылы оқушы оқу материалын жеңіл әрі есте қаларлық түрде меңгереді.
Көркем еңбек сабақтарында зерттеушілік оқыту тәсілі де оқушының танымдық белсенділігін арттырады. Зерттеушілік жұмыс барысында оқушы белгілі бір өнер түрі, материал немесе технология туралы ақпарат жинап, оны талдап, қорытынды жасайды. Мысалы, қазақтың дәстүрлі қолөнер түрлерін зерттеу кезінде оқушы киіз басу, кесте тігу, зергерлік өнер, ағаш өңдеу, тоқымашылық немесе ою-өрнек өнері туралы мәлімет жинауы мүмкін. Ол осы өнер түрлерінің ерекшеліктерін, қолданылған материалдарын және олардың қазіргі заманғы дизайндағы қолданысын қарастырады. Нәтижесінде оқушы теориялық білімді шығармашылық тәжірибемен байланыстырады.
Зерттеушілік тапсырма оқушының тек ақпарат жинауымен шектелмеуі керек. Ол жиналған мәліметтерді салыстырып, маңыздысын іріктеп, белгілі бір қорытындыға келуі қажет. Мысалы, оқушы ұлттық киімдегі ою-өрнектердің ерекшеліктерін зерттеп, сол элементтерді қазіргі аксессуар дизайнында қалай қолдануға болатынын ұсына алады. Осылайша зерттеу мен шығармашылық әрекет біріктіріліп, оқушының жаңа идея жасау қабілеті дамиды.
Заманауи педагогикалық технологиялардың ішінде STEAM бағытындағы тапсырмалар да көркем еңбек сабағының мазмұнын байытуға мүмкіндік береді. STEAM білім беру ғылымды, технологияны, инженерияны, өнерді және математиканы өзара байланыстыра оқытуға негізделеді. Көркем еңбек пәнінде бұл бағытты әртүрлі жобалар арқылы жүзеге асыруға болады. Мәселен, оқушылар ғимараттың макетін жасау кезінде оның дизайнын ойластырып қана қоймай, өлшем, пропорция, құрылым тұрақтылығы және материал қасиеттері туралы білімдерін қолданады. Немесе жарықтандырылатын сәндік бұйым дайындау кезінде көркемдік дизайн мен қарапайым техникалық шешімдерді біріктіреді.
STEAM бағытындағы жұмыс оқушыға білімнің жеке пәндермен шектелмейтінін көрсетеді. Өнер мен технологияның, дизайн мен математиканың, шығармашылық пен инженерлік ойлаудың арасында тығыз байланыс бар екенін оқушы практикалық әрекет арқылы түсінеді. Мұндай тапсырмалар болашақ мамандықтарға қызығушылықты арттырып, оқушының кәсіби бағдарлануына да ықпал етеді.
Көркем еңбек сабақтарында цифрлық ресурстарды қолданудың тағы бір тиімді бағыты – виртуалды көрмелер мен цифрлық портфолио жасау. Оқушылар оқу жылы бойы орындаған жұмыстарын суретке түсіріп, электрондық түрде жинақтай алады. Мұндай портфолио оқушының шығармашылық дамуын бақылауға мүмкіндік береді. Жыл басындағы және жыл соңындағы жұмыстарын салыстыру арқылы оқушы өзінің қандай дағдылары жетілгенін көре алады. Сонымен бірге мұғалім де оқушының шығармашылық өсу динамикасын бағалай алады.
Цифрлық портфолио оқушыны өз жұмысына жауапкершілікпен қарауға үйретеді. Ол өзінің үздік жұмыстарын таңдайды, әр жұмысқа қысқаша түсініктеме жазады, қолданылған материалдар мен техникаларды көрсетеді. Осы әрекет барысында рефлексия, өзін-өзі бағалау және шығармашылық жұмысын таныстыру дағдылары қалыптасады. Портфолионы сынып ішінде немесе мектепішілік көрме кезінде пайдалану оқушының еңбегін бағалаудың тиімді тәсілі болып табылады.
Көркем еңбек сабағында қалыптастырушы бағалау тәсілдерін дұрыс пайдалану да заманауи педагогикалық үдерістің маңызды бөлігі болып саналады. Шығармашылық жұмысты бағалау кезінде тек соңғы нәтижеге қарап баға қою жеткіліксіз. Оқушының идея ұсынуы, жоспар құруы, материалды дұрыс таңдауы, техникалық қауіпсіздікті сақтауы, жұмыс барысындағы ізденісі және өз жұмысын жетілдіруге талпынысы да ескерілуі тиіс. Сондықтан бағалау критерийлері оқушыға тапсырма басталғанға дейін түсінікті болғаны жөн.
Критериалды бағалау шығармашылық жұмысты әділ бағалауға мүмкіндік береді. Мысалы, композицияның тұтастығы, түстер үйлесімі, материалды тиімді қолдану, жұмыстың ұқыптылығы, идеяның ерекшелігі және жұмысты таныстыру сапасы сияқты критерийлер алдын ала белгіленуі мүмкін. Бұл жағдайда оқушы қандай талаптарға сүйеніп жұмыс істеу керектігін біледі және өзінің нәтижесін де сол талаптар бойынша бағалай алады.
Өзін-өзі бағалау мен өзара бағалау көркем еңбек пәнінде ерекше мәнге ие. Оқушылар бір-бірінің жұмысын бағалағанда тек кемшілікті іздеуге емес, жақсы орындалған тұстарын атап көрсетуге және нақты ұсыныс беруге үйренуі қажет. Мысалы, «Маған бұл жұмыста … ұнады», «Жұмысты одан әрі жетілдіру үшін … жасауға болады» деген үлгідегі пікір білдіру тәсілдері сыныптағы қолайлы психологиялық ахуалды сақтауға көмектеседі. Мұндай бағалау оқушылардың коммуникативтік мәдениетін де қалыптастырады.
Көркем еңбек сабағында рефлексияны жүйелі ұйымдастыру оқушының оқу әрекетін саналы түрде түсінуіне ықпал етеді. Сабақ соңында «Мен бүгін не үйрендім?», «Қандай әдіс маған қиын болды?», «Қай кезең сәтті орындалды?», «Келесі жұмыста нені жақсартамын?» деген сұрақтарға жауап беру арқылы оқушы өзінің жұмыс барысын талдайды. Рефлексияның жазбаша, ауызша, графикалық немесе шығармашылық түрлерін қолдануға болады. Мысалы, оқушылар сабақ соңында өз көңіл күйін немесе жетістігін түспен, белгімен немесе қысқа сөз тіркесімен көрсете алады.
Заманауи технологияларды қолдануда мұғалімнің кәсіби шеберлігі шешуші рөл атқарады. Кез келген технологияны тек сәнді әдіс ретінде қолдану сабақ сапасын автоматты түрде арттырмайды. Мұғалім нақты оқу мақсатын анықтап, сол мақсатқа сәйкес әдісті таңдауы қажет. Егер сабақтың мақсаты оқушыға белгілі бір материалмен жұмыс жасау техникасын үйрету болса, мұғалім практикалық көрсетілімге басымдық береді. Ал мақсат шығармашылық идея ұсыну немесе талдау дағдысын қалыптастыру болса, проблемалық сұрақтар, зерттеу тапсырмалары және пікірталас тәсілдері тиімді болады.
Мұғалім заманауи педагогикалық технологияларды қолдану барысында оқушылардың жас ерекшелігін де ескеруі қажет. Бастауыш сыныпта көрнекілік, ойын, қарапайым шығармашылық тапсырмалар мен қысқа кезеңдер тиімді болса, жоғары сыныптарда жобалық, зерттеушілік және дизайнерлік жұмыстарға көбірек орын беруге болады. Оқушының жасына сәйкес келмейтін күрделі технология немесе тапсырма оның қызығушылығын төмендетуі мүмкін. Сондықтан оқу мазмұны мен әдісі бір-бірімен үйлесуі керек.
Көркем еңбек сабағында қауіпсіздік ережелерін сақтау да заманауи оқыту технологияларынан бөлек қарастырылмайды. Қайшы, ине, желім, бояу, ағаш өңдеу құралдары, электрлік немесе басқа техникалық жабдықтар қолданылған кезде оқушы қауіпсіз жұмыс істеу дағдыларын меңгеруі тиіс. Мұғалім қауіпсіздік ережелерін тек ауызша айтып қана қоймай, визуалды нұсқаулық, қысқа бейнематериал немесе арнайы ескерту белгілері арқылы да көрсетуіне болады. Бұл оқушының ақпаратты жақсы қабылдауына көмектеседі.
Қазіргі уақытта экологиялық бағыттағы білім беру де көркем еңбек пәнінің маңызды мүмкіндіктерінің бірі болып отыр. Оқушыларға қайта өңделетін немесе табиғи материалдарды пайдаланып шығармашылық бұйымдар жасау тапсырмаларын беру арқылы экологиялық мәдениетті қалыптастыруға болады. Қағаз, картон, мата қалдықтары, пластикалық ыдыстар, ағаш бөлшектері және басқа да пайдаланылған материалдар жаңа шығармашылық өнім жасауға жарайды. Мұндай тапсырмалар оқушыны заттарға ұқыпты қарауға, қалдықты азайтуға және ресурсты тиімді пайдалануға үйретеді.
Экологиялық жобалар оқушының қиялын да дамытады. Себебі дайын материалмен жұмыс істегеннен гөрі, пайдаланылған затқа жаңа қызмет беру шығармашылық ойлауды көбірек қажет етеді. Оқушы қарапайым затты басқа қырынан көріп, оны эстетикалық немесе функционалдық бұйымға айналдыру жолын іздейді. Осы арқылы шығармашылық және экологиялық ойлау өзара сабақтасады.
Көркем еңбек сабақтарында ұлттық құндылықтарды заманауи технологиялармен байланыстыру да маңызды. Қазақ халқының дәстүрлі қолөнері, ою-өрнегі, киіз басу, кесте тігу, зергерлік өнері мен ағаш өңдеу дәстүрлері оқушының ұлттық мәдениетке деген қызығушылығын арттырады. Мұғалім ұлттық өнерді тек тарихи мұра ретінде таныстырмай, оны қазіргі дизайнмен байланыстыра алады. Мысалы, қазақ ою-өрнегін заманауи сөмке, киім, интерьер бұйымы, логотип немесе графикалық композиция дизайнында қолдануға арналған тапсырмалар оқушыға ұлттық мәдениетті жаңа көзқараспен қабылдауға мүмкіндік береді.
Ұлттық өнер мен цифрлық технологияларды кіріктіру де тиімді нәтиже береді. Оқушы ою-өрнектің эскизін қағаз бетінде жасап, кейін оны қарапайым графикалық бағдарламада жетілдіре алады. Немесе ұлттық бұйымдардың үлгілерін зерттеп, олар туралы электрондық таныстырылым әзірлейді. Осы тәсіл арқылы дәстүр мен жаңашылдық өзара үйлесіп, оқушының ұлттық дүниетанымы мен цифрлық сауаттылығы қатар дамиды.
Көркем еңбек сабағында заманауи педагогикалық технологияларды қолданудың тағы бір маңызды нәтижесі – оқушының дербестігін қалыптастыру. Мұғалім барлық шешімді өзі қабылдайтын сабақта оқушы көбіне дайын нұсқауды орындаушы болып қалады. Ал заманауи оқытуда оқушыға таңдау, іздену, қателесу, түзету және қайта жасау мүмкіндігі беріледі. Осы үдеріс барысында ол өзінің шешіміне жауап беруге үйренеді. Бұл қасиет тек сабақ үшін емес, оқушының күнделікті өмірінде де маңызды.
Шығармашылық жұмыста қателік міндетті түрде сәтсіздік ретінде қабылданбауы керек. Кейбір жағдайда қате жаңа идеяға немесе күтпеген көркемдік шешімге жол ашады. Мұғалім оқушыны әр қателігі үшін тоқтатпай, одан қандай қорытынды шығаруға болатынын көрсетуі тиіс. Осындай қолдау оқушының шығармашылық батылдығын арттырады, жаңа тәсілдерді қолдануға ынталандырады және өз қабілетіне сенімділігін қалыптастырады.
Көркем еңбек сабағында заманауи педагогикалық технологияларды тиімді қолдану оқушының тек пәндік білімін жетілдіріп қана қоймай, оның тұлғалық қасиеттерін де қалыптастырады. Шығармашылық жұмыс барысында оқушы шыдамдылыққа, ұқыптылыққа, жауапкершілікке, бастаған ісін соңына дейін жеткізуге үйренеді. Әсіресе қолмен орындалатын жұмыстар баланың зейінін тұрақтандырып, ұсақ моторикасын, кеңістіктік ойлауын және эстетикалық талғамын дамытады. Ал жобалық және зерттеушілік тапсырмалар оның жоспарлау, талдау, салыстыру, қорытынды жасау және өз пікірін дәлелдеу дағдыларын қалыптастырады.
Қазіргі білім беру үдерісінде шығармашылық қабілетті дамыту маңызды бағыттардың бірі болып саналады. Себебі болашақта қоғамға тек дайын нұсқаулық бойынша әрекет ететін емес, жаңа идея ұсына алатын, қалыптасқан жағдайға өзгеше көзқараспен қарайтын, өзгерістерге тез бейімделетін тұлғалар қажет. Көркем еңбек пәні осы қасиеттерді дамыту үшін өте қолайлы мүмкіндік береді. Әсіресе заманауи технологиялармен кіріктірілген шығармашылық тапсырмалар оқушының қиялын оятып, өз идеясын жүзеге асыруына жағдай жасайды.
Сабақ барысында мұғалім оқушының идеясын қолдап, оны әрі қарай дамытуға бағыт бергені маңызды. Кейде балада жақсы ой болғанымен, оны қалай жүзеге асыру керектігін білмеуі мүмкін. Мұндай жағдайда мұғалім дайын шешімді ұсынбай, бағыттаушы сұрақтар қоюы қажет. Мысалы, «Бұл идеяны қандай материалмен орындауға болады?», «Қандай түстер үйлесімді болады?», «Бұл бұйымның беріктігін қалай арттыруға болады?», «Оны тағы қандай жолмен безендіруге болады?» деген сұрақтар оқушыны өздігінен шешім табуға итермелейді.
Көркем еңбек сабағындағы шығармашылық атмосфера да оқыту сапасына тікелей әсер етеді. Егер сыныпта оқушы өз ойын еркін білдіре алатын, қателесуден қорықпайтын және өзгенің пікірін құрметтейтін орта қалыптасса, шығармашылық белсенділік артады. Мұғалім барлық оқушының жұмысына бірдей құрметпен қарап, олардың жеке ерекшеліктерін ескеруі тиіс. Бір оқушының жұмысы техникалық тұрғыдан өте сапалы болуы мүмкін, ал екінші оқушының идеясы өзгеше әрі ерекше болуы ықтимал. Сондықтан шығармашылық жұмысты бағалау кезінде тек сыртқы көрініске емес, идеяға, ізденіске және орындалу барысына да көңіл бөлу қажет.
Заманауи педагогикалық технологиялар арқылы оқушының мотивациясын арттыруға да болады. Оқушы өз жұмысының маңызын түсінген кезде тапсырманы қызығушылықпен орындайды. Мәселен, жай ғана қағаздан бұйым жасау тапсырмасынан гөрі, «Сынып бөлмесін безендіруге арналған экологиялық сәндік бұйым жаса» деген нақты мақсат қойылса, тапсырма оқушы үшін мағыналы бола түседі. Ол жасаған жұмысының қайда қолданылатынын және қандай пайдасы бар екенін түсінеді.
Практикалық мағынасы бар тапсырмалар оқушының өмірлік дағдыларын қалыптастыруға көмектеседі. Көркем еңбек пәнінде оқушы күнделікті өмірде қажет болатын көптеген икемділікті меңгереді. Ол затты өлшеуді, материалды үнемдеуді, құралдарды дұрыс пайдалануды, бұйымды жөндеуді, қарапайым дизайн жасауды, заттың қызметі мен эстетикалық сапасын салыстыруды үйренеді. Бұл дағдылар болашақта оның тұрмыстық дербестігіне де ықпал етеді.
Көркем еңбек сабағында пәнаралық байланысты қолдану да заманауи оқытудың тиімді жолдарының бірі. Өнерді тарих, әдебиет, математика, география, информатика, музыка және жаратылыстану пәндерімен байланыстыру арқылы оқушының білімін тұтас жүйе ретінде қалыптастыруға болады. Мысалы, қазақтың дәстүрлі қолөнерін оқыту кезінде тарих пәнінен алынған мәліметтер пайдаланылса, геометриялық ою-өрнектерді орындау барысында математикалық білімдер қажет болады. Ал цифрлық дизайн тапсырмалары информатика пәнімен байланысады.
Пәнаралық байланыс оқушыға білімнің өмірде бір-бірінен бөлек қолданылмайтынын түсіндіреді. Белгілі бір жобаны орындау кезінде ол бірнеше пәннен алған білімін бір мезгілде қолданады. Бұл функционалдық сауаттылықтың қалыптасуына әсер етеді. Оқушы білімді тек есте сақтап қоймай, оны нақты жағдайда пайдалана алуға үйренеді.
Көркем еңбек сабағында кәсіптік бағдар беру мүмкіндігі де жоғары. Шығармашылық тапсырмалар орындау барысында оқушылар дизайнер, суретші, сәулетші, қолөнер шебері, сәнгер, декоратор, графикалық дизайнер, интерьер дизайнері, техникалық маман сияқты көптеген кәсіп түрлерімен таныса алады. Мұғалім сабақ мазмұнына мамандықтар туралы қысқаша ақпаратты кірістіре отырып, оқушының болашақ кәсіби қызығушылығын оята алады.
Мысалы, интерьер дизайны тақырыбында тапсырма орындаған оқушы кеңістікті безендірудің ерекшеліктерін байқайды. Киім үлгісін жобалау кезінде сән дизайнерінің жұмысына қызығушылық танытады. Макет жасау барысында сәулетші немесе инженер мамандығы туралы түсінік қалыптастырады. Осындай сабақтар оқушының өз бейімділігі мен қабілетін тануына көмектеседі.
Заманауи педагогикалық технологияларды қолдануда уақытты тиімді ұйымдастыру мәселесі де маңызды. Көркем еңбек сабағының бір бөлігі теориялық түсіндіруге, ал негізгі бөлігі практикалық әрекетке арналуы қажет. Мұғалім ұзақ түсіндіру арқылы оқушының шығармашылық жұмысқа бөлінетін уақытын қысқартпағаны жөн. Теориялық ақпарат ықшам, нақты және көрнекі түрде берілсе, сабақтың тиімділігі артады.
Сабақтың басында оқу мақсаты мен күтілетін нәтижені түсіндіру де маңызды. Оқушы сабақ соңында қандай нәтижеге жету керектігін білген кезде жұмысын жоспарлы түрде орындайды. Оқу мақсаты оқушыға түсінікті тілде жеткізілуі тиіс. Мысалы, «Бүгін біз ою-өрнектің түрлерін үйренеміз» деудің орнына «Бүгін сен ұлттық ою элементтерін пайдаланып өз композицияңды жасайсың» деген нақты тұжырым оқушыға әрекетті жақсы түсіндіреді.
Сабақ барысында визуалды нұсқаулықтарды қолдану да нәтижелі. Практикалық жұмыстың кезеңдерін тақтаға, плакатқа немесе электрондық экранға ретімен көрсету оқушының өздігінен жұмыс істеуіне жағдай жасайды. Әсіресе күрделі тапсырмалар кезінде әр кезеңді көрнекі түрде көрсету мұғалімнің уақытын үнемдейді. Оқушы ұмытып қалған жағдайда мұғалімнен қайта сұрамай, нұсқаулыққа қарап әрекетін жалғастыра алады.
Сонымен қатар көркем еңбек сабақтарында шығармашылық шеберхана үлгісін қолдану тиімді. Мұндай ортада оқушы өзін тек тапсырма орындаушы ретінде емес, белгілі бір өнім жасайтын шығармашылық тұлға ретінде сезінеді. Сыныпта материалдардың ретімен орналасуы, жұмыс аймағының ыңғайлы ұйымдастырылуы, шығармашылық жұмыстардың көрмеге қойылуы және құралдардың қолжетімді болуы оқушының жұмысқа деген жауапкершілігін арттырады.
Шығармашылық шеберхана қағидаты оқушылардың өзара тәжірибе алмасуына мүмкіндік береді. Бір оқушы белгілі бір техникаға жақсы меңгерген болса, ол басқа оқушыларға түсіндіре алады. Мұндай жағдайда оқыту тек мұғалімнен оқушыға бағытталмай, оқушылар арасында да жүреді. Бұл ынтымақтастық мәдениетін дамытады.
Көркем еңбек пәнінде көрме ұйымдастыру да оқушы мотивациясын арттыратын тәсілдердің бірі. Сабақ барысында немесе оқу тоқсанының соңында оқушылардың үздік жұмыстарын мектеп қабырғасына, арнайы стендке немесе электрондық көрмеге орналастыруға болады. Өз жұмысының көпшілікке ұсынылғанын көрген оқушы еңбегінің бағаланғанын сезінеді. Бұл келесі жұмыстарды сапалы орындауға ынталандырады.
Көрмені ұйымдастыру барысында тек ең үздік жұмыстарды ғана емес, әртүрлі бағыттағы шығармаларды көрсету орынды. Бір жұмыстың композициясы сәтті болса, екіншісінің идеясы ерекше болуы мүмкін, үшіншісі материалды ұтымды қолдануымен ерекшеленеді. Осылайша әр оқушының жеке жетістігі көрсетіледі.
Заманауи технологияларды пайдалану барысында мұғалім оқушының ақпараттық қауіпсіздігі мен авторлық мәдениетін де қалыптастыруы қажет. Интернеттен алынған суреттер мен идеяларды дайын күйінде көшіріп пайдалану шығармашылық дамуға кедергі келтіреді. Сондықтан оқушыға визуалды материалды шабыт көзі ретінде пайдаланып, өзінің жеке идеясын жасау керектігін түсіндіру маңызды. Сондай-ақ өзге авторлардың еңбегіне құрметпен қарау, дереккөзді көрсету және дайын жұмысты өз жұмысы ретінде көрсетпеу туралы түсінік берілуі тиіс.
Цифрлық технологияны қолдану кезінде оқушыларға ақпаратты дұрыс іріктеу дағдылары да үйретіледі. Интернетте кездесетін барлық ақпараттың сенімді бола бермейтінін, визуалды материалдардың сапасы мен мазмұнына сын көзбен қарау қажеттігін түсіндіру қажет. Бұл да қазіргі заманғы медиасауаттылықтың маңызды бөлігі.
Көркем еңбек мұғалімінің өзі де үнемі кәсіби дамуда болуы керек. Заманауи педагогикалық технологиялар уақыт өте жаңарып, жаңа цифрлық платформалар, жаңа әдістер және жаңа шығармашылық бағыттар пайда болады. Сондықтан мұғалім өз тәжірибесін жетілдіріп, семинарларға, әдістемелік бірлестік жұмыстарына, кәсіби курстарға және тәжірибе алмасу шараларына қатысу арқылы білімін толықтырып отырғаны жөн.
Мұғалім жаңа технологияны қолданар алдында оның тиімділігін саралауы қажет. Кейбір жағдайда қарапайым әдіс күрделі цифрлық құралға қарағанда нәтижелі болуы мүмкін. Сондықтан басты мақсат технологияны қолданудың өзі емес, оқыту сапасын жақсарту болуы тиіс. Егер технология оқушының оқу мақсатына жетуіне, шығармашылық белсенділігінің артуына және практикалық әрекетінің сапасына ықпал етсе, онда оның қолданылуы орынды.
Қазіргі көркем еңбек сабағы дәстүрлі қолөнер мен заманауи технологияны бір арнаға тоғыстыра алатын кең мүмкіндікке ие. Бір жағынан, оқушы ұлттық өнерді, дәстүрлі бұйымдарды және халық шеберлерінің тәжірибесін зерттейді. Екінші жағынан, сол мұраны цифрлық дизайн, заманауи материалдар немесе жаңа композициялық шешімдер арқылы жаңаша интерпретациялайды. Бұл үдеріс мәдени сабақтастықты қамтамасыз етеді.
Ұлттық мұраны заманауи тәсілмен таныстыру әсіресе жас ұрпақ үшін маңызды. Егер дәстүрлі өнер тек өткен заманның ескерткіші ретінде түсіндірілсе, оқушы оған алыстағы құбылыс ретінде қарауы мүмкін. Ал оны қазіргі сән, интерьер, дизайн немесе графикамен байланыстыру арқылы ұлттық құндылықтың бүгінгі күнмен сабақтастығын көрсетуге болады. Осы арқылы оқушы өз мәдениетіне құрметпен қарайды және оны шығармашылық тұрғыдан дамытудың жолдарын іздейді.
Көркем еңбек сабағында оқушының өзіндік стилін қалыптастыруға да жағдай жасау қажет. Мұғалім барлық оқушыдан бірдей нәтиже күтпеуі керек. Шығармашылық жұмыс әр адамның жеке көзқарасын көрсетуге бағытталуы тиіс. Сондықтан бір тақырып бойынша әртүрлі композициялардың, түстердің, материалдардың және шешімдердің болуы қалыпты жағдай. Керісінше, бұл шығармашылық сабақтың басты құндылығы болып табылады.
Оқушының өзіндік стилі бірден қалыптаспайды. Ол түрлі өнер бағыттарымен танысу, материалдармен тәжірибе жасау, қателесу, өзгенің жұмысын талдау және өз тәжірибесін жинақтау арқылы біртіндеп дамиды. Мұғалім осы үдерісте оқушыны қолдап, оның ерекшелігін байқап, шығармашылық бағытын дамытуға көмектесуі тиіс.
Көркем еңбек пәнінде заманауи педагогикалық технологияларды қолдану арқылы оқушының коммуникативтік қабілеті де дамиды. Өз жұмысын таныстыру, идеясын түсіндіру, топ алдында сөйлеу, пікірталасқа қатысу және сұрақтарға жауап беру оның сөйлеу мәдениетін қалыптастырады. Әсіресе жобалық жұмыстардың қорытынды таныстырылымы оқушының өз ойын жүйелі жеткізуіне мүмкіндік береді.
Шығармашылық жұмысты қорғау барысында оқушы тек нәтижені ғана емес, оның қалай жасалғанын да түсіндіреді. Ол идеяның қайдан шыққанын, қандай материал пайдаланғанын, қандай қиындық болғанын және қандай шешім қабылдағанын айтып береді. Бұл рефлексиялық ойлауға және өз әрекетіне талдау жасауға үйретеді.
Мұғалім үшін де заманауи технологиялар оқушы жетістігін бақылауға қолайлы мүмкіндік береді. Цифрлық портфолио, бағалау парақтары, фотофиксация және шығармашылық күнделік арқылы әр оқушының даму деңгейін жүйелі түрде бақылауға болады. Бұл мұғалімге келесі тапсырмаларды жоспарлау кезінде нақты шешім қабылдауға көмектеседі.
Көркем еңбек сабағының тиімділігі тек дайын бұйымдардың саны немесе сапасымен өлшенбеуі керек. Ең басты нәтиже – оқушының шығармашылық ойлауының дамуы, жаңа идеяға ашықтығы, өз еңбегін бағалай білуі және эстетикалық мәдениетінің қалыптасуы. Заманауи педагогикалық технологиялар осы мақсаттарға жетудің маңызды құралы болып табылады.
Қорытындылай келе, көркем еңбек сабағында заманауи педагогикалық технологияларды қолдану білім беру үдерісін мазмұндық және әдістемелік тұрғыдан жаңғыртуға мүмкіндік береді. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар, жобалық оқыту, проблемалық оқыту, саралап оқыту, сын тұрғысынан ойлау, ойын технологиялары, зерттеушілік тәсіл, STEAM бағыты, ынтымақтастықта оқыту және қалыптастырушы бағалау сияқты әдістер оқушының шығармашылық белсенділігін арттырып, оның өздігінен әрекет етуіне жағдай жасайды.
Заманауи сабақта мұғалім білімді дайын түрде жеткізуші тұлғадан шығармашылық үдерісті ұйымдастырушы маманға айналады. Ол оқушының идеясын қолдап, ізденісіне бағыт беріп, қажетті жағдай жасайды. Ал оқушы оқу үдерісінің белсенді қатысушысы ретінде өз білімін тәжірибемен ұштастырып, жаңа өнім жасап, оның нәтижесін бағалайды. Осындай өзара әрекет білім сапасының артуына және шығармашылық тұлғаның қалыптасуына ықпал етеді.
Көркем еңбек пәнінің мүмкіндігі кең. Ол оқушыға өнерді танытып қана қоймай, өмірде қажетті еңбек дағдыларын, эстетикалық талғамды, жауапкершілікті, дербестікті және шығармашылық көзқарасты қалыптастырады. Сондықтан пәнді оқыту барысында заманауи педагогикалық технологияларды жүйелі, мақсатты және оқушының жас ерекшелігіне сай қолдану маңызды.
Қазіргі мектепте оқушыны болашаққа дайындау тек белгілі бір ақпарат көлемін меңгертумен шектелмеуі тиіс. Білім алушы өзгермелі ортада өз орнын таба алатын, жаңа жағдайға бейімделетін, шығармашылық шешім қабылдайтын және үздіксіз білім алуға дайын тұлға болуы қажет. Көркем еңбек сабақтарында заманауи технологияларды тиімді пайдалану осы міндетті жүзеге асыруға нақты мүмкіндік береді.
Қорытынды. Көркем еңбек пәнінде заманауи педагогикалық технологияларды қолдану оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытуға, пәнге деген қызығушылығын арттыруға және практикалық дағдыларын жетілдіруге бағытталған тиімді педагогикалық құрал болып табылады. Әртүрлі инновациялық әдістерді жүйелі пайдалану арқылы сабақтың мазмұны жанданып, оқушының белсенділігі күшейеді. Жобалық, проблемалық, зерттеушілік, цифрлық және сараланған оқыту тәсілдері оқушыны өздігінен ізденуге, идея ұсынуға, шешім қабылдауға және еңбегінің нәтижесіне жауап беруге үйретеді.
Заманауи технологияларды дәстүрлі қолөнермен, ұлттық мәдениетпен және практикалық әрекетпен ұштастыру оқушының ұлттық құндылықтарды құрметтеуіне және оларды қазіргі заман талабына сай қолдануына мүмкіндік береді. Мұндай сабақтарда оқушы тек белгілі бір бұйым жасау тәсілін үйреніп қоймай, эстетикалық мәдениетін, дүниетанымын, коммуникативтік және зерттеушілік қабілеттерін дамытады.
Сондықтан көркем еңбек мұғалімінің басты міндеті – жаңа педагогикалық технологияларды мақсатсыз көбейту емес, оларды оқу мақсатына сәйкес тиімді таңдап, оқушының шығармашылық әлеуетін ашуға бағыттау. Педагогтің кәсіби ізденісі мен шығармашылық ұстанымы неғұрлым жоғары болса, сабақтың нәтижелілігі де соғұрлым артады. Осы тұрғыдан алғанда, заманауи педагогикалық технологияларды орынды қолдану көркем еңбек пәнінің білімдік, тәрбиелік және дамытушылық мүмкіндігін толық жүзеге асырудың маңызды шарты болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
- Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.
- Қазақстан Республикасының жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты.
- Көркем еңбек пәніне арналған жалпы білім беретін мектептің оқу бағдарламасы.
- Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. – Алматы.
- Әбенбаев С.Ш. Тәрбие теориясы мен әдістемесі. – Алматы.
- Жұмабаев М. Педагогика. – Алматы.
- Выготский Л.С. Педагогическая психология. – Москва.
- Селевко Г.К. Современные образовательные технологии. – Москва.
- Полат Е.С. Новые педагогические и информационные технологии в системе образования. – Москва.
- Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологии. – Москва.
- Сластенин В.А. Педагогика. – Москва.
- Кларин М.В. Инновации в мировой педагогике. – Москва.
- Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігінің әдістемелік ұсынымдары.
- Қазіргі білім берудегі цифрлық технологиялар бойынша әдістемелік материалдар.