Құрметті әріптестер!
Бүгінгі шеберлік сабағымның тақырыбы — «Промпт инженериясы: математика сабағына деңгейлік тапсырмаларды жасанды интеллект арқылы құрастыру».
Қазіргі таңда білім беру саласы үлкен өзгерістер кезеңін бастан өткеріп отыр. Цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект мұғалімнің күнделікті жұмысын жеңілдетіп қана қоймай, оқу үдерісін ұйымдастырудың жаңа мүмкіндіктерін ұсынып отыр.
Менің бүгінгі мақсатым — жасанды интеллектіні математика сабағында қалай тиімді қолдануға болатынын көрсету және prompt инженериясы арқылы оқушылардың деңгейіне сәйкес сапалы, сараланған тапсырмаларды жылдам құрастыру жолдарымен бөлісу.
- Жасанды интеллект және мұғалім
Бірінші кезекте мына сұраққа назар аударғым келеді:
«Жасанды интеллектіге дұрыс тапсырма берсек, ол біздің сабағымызды қаншалықты жеңілдете алады?»
Менің ойымша, бұл жерде мәселе тек қандай ЖИ құралын қолдануда емес. Ең маңыздысы — сол құралға тапсырманы қалай дұрыс қоя білуімізде.
Жасанды интеллект мұғалімді алмастырмайды. Керісінше, ол мұғалімнің кәсіби мүмкіндігін кеңейтетін көмекші құрал.
Мұғалімнің уақытының көп бөлігі сабаққа дайындалуға, тапсырма құрастыруға, дескриптор әзірлеуге, бағалау критерийлерін дайындауға жұмсалады.
Ал дұрыс құрылған prompt арқылы біз осы жұмыстардың бір бөлігін жылдам орындауға мүмкіндік аламыз.
- Prompt дегеніміз не?
Prompt — жасанды интеллектке берілетін нақты нұсқау, сұрақ немесе тапсырма.
Жасанды интеллектінің жауабы біздің берген нұсқауымызға тікелей байланысты.
Мысалы, ЖИ-ге: «Маған квадрат теңдеу бойынша есептер бер» деп жазсақ, ол жалпы сипаттағы есептер ұсынуы мүмкін.
Ал тапсырманы нақтылай түссек: «Сен тәжірибелі 9-сынып математика мұғалімісің. Квадрат теңдеу тақырыбы бойынша А, В, С деңгейлеріне тапсырмалар құрастыр. Әр тапсырманың шешу жолын, жауабын және дескрипторын бер. Тапсырмалар қазақ тілінде, 9-сынып оқушысына түсінікті болсын» десек, нәтиже әлдеқайда нақты болады.
Сондықтан менің негізгі қағидам: «Неғұрлым нақты prompt — соғұрлым сапалы нәтиже».
- Дұрыс prompt құрудың негізгі қағидалары
Сапалы prompt құру үшін бірнеше маңызды қағиданы есте сақтау қажет.
Біріншісі — нақты болу. Яғни ЖИ-ге қандай нәтиже қажет екенін анық көрсету керек.
Екіншісі — толық ақпарат беру. Мысалы: сынып, пән, тақырып, оқу мақсаты, тапсырма саны, деңгейі, тілдік ерекшелігі және қажетті формат көрсетілуі тиіс.
Үшіншісі — құрылымды болу. Нәтиженің қандай ретпен берілуін алдын ала жазған жөн.
Төртіншісі — тіл мен стильді көрсету. Мысалы: «Қазақ тілінде, оқушы жасына түсінікті тілмен жаз».
Бесіншісі — нәтиже форматын көрсету. Мысалы, кесте, мәтін, Word немесе басқа формат қажет екенін алдын ала көрсетуге болады.
- Деңгейлік тапсырмаларды ЖИ арқылы құрастыру
Математика сабағында саралау өте маңызды. Сондықтан тапсырмаларды А, В, С деңгейлеріне бөлуге болады.
А деңгейі — негізгі деңгей. Бұл деңгейде оқушының негізгі білімі мен дағдысы тексеріледі. Мұнда формуланы білу, ережені қолдану, қарапайым есептеу және белгілі алгоритм бойынша орындау сияқты тапсырмалар беріледі.
В деңгейі — орта деңгей. Бұл деңгейде оқушы алған білімін жаңа жағдайда қолдануы керек. Мысалы: бірнеше амал орындау, логикалық ойлау, формулаларды байланыстыру, практикалық есептерді шешу.
С деңгейі — жоғары деңгей. Бұл деңгей оқушының талдау, дәлелдеу және шығармашылық ойлау қабілетін дамытуға бағытталады. Мұнда күрделі есептер, бірнеше шешу жолы, зерттеу және дәлелдеу элементтері қамтылады.
Осы үш деңгейдің ерекшелігін prompt-қа нақты енгізсек, жасанды интеллект бізге сараланған тапсырмалар дайындауға көмектесе алады.
- Математика сабағында қолданылатын ЖИ құралдары
Қазіргі кезде мұғалімдер қолдана алатын жасанды интеллект құралдары өте көп.
ChatGPT — тапсырма, сабақ жоспары, дескриптор және бағалау критерийлерін әзірлеуге көмектеседі.
Google Gemini — идеялар, тапсырмалар және мәтіндер генерациялауға мүмкіндік береді.
Microsoft Copilot — оқу материалдары мен контент әзірлеуде қолданылады.
Claude — мәтінді талдау және тапсырма құрастыру үшін пайдалы.
MagicSchool AI — мұғалімдерге арналған педагогикалық құралдар ұсынады.
MathGPT — математикалық есептермен жұмыс істеуге бағытталған.
Сонымен қатар әртүрлі ашық жасанды интеллект модельдерін ұсынатын платформалар да бар.
Бірақ менің ойымша, ең бастысы — құралдың көптігі емес. Ең бастысы — оны дұрыс мақсатта және дұрыс тәсілмен қолдану.
- Практикалық жұмыс
Енді prompt құрудың практикалық алгоритміне тоқталайық.
Бірінші қадам — тақырыпты таңдау. Мысалы: «Квадрат теңдеу».
Екінші қадам — prompt құру. Мұнда сынып + тақырып + оқу мақсаты + деңгей + тапсырма саны + формат сияқты ақпараттар көрсетіледі.
Үшінші қадам — дайын prompt-ты жасанды интеллектке енгізу.
Төртінші қадам — алынған нәтижені міндетті түрде тексеру. Бұл өте маңызды. ЖИ берген тапсырманы дайын күйінде бірден қолдануға болмайды.
Мұғалім математикалық дұрыстығын, күрделілік деңгейін, оқу мақсатына сәйкестігін және оқушының жас ерекшелігіне сәйкестігін тексеруі керек.
Бесінші қадам — тапсырманы сабақта қолдану.
Яғни жасанды интеллект нәтиже береді, ал соңғы педагогикалық шешімді мұғалім қабылдайды.
- Мұғалімнің сараптамасы — басты шарт
Бұл жерде ерекше атап өтетін нәрсе бар.
Жасанды интеллект математикалық тапсырманы өте жылдам құрастыра алады. Бірақ оның берген жауабында қате болуы немесе тапсырманың оқушы деңгейіне сәйкес келмеуі мүмкін.
Сондықтан мұғалімнің кәсіби сараптамасы ешқашан екінші орынға түспеуі керек.
ЖИ — көмекші.
Ал мақсатты анықтайтын да, тапсырманы саралайтын да, тексеретін де, сабаққа енгізетін де — мұғалім.
Сондықтан біз ЖИ-ді дайын жауап беретін құрал ретінде емес, педагогикалық серіктес ретінде қабылдауымыз керек.
- ЖИ қолданудың тиімділігі
Жасанды интеллектіні prompt инженериясымен дұрыс қолдансақ, мұғалім үшін бірнеше мүмкіндік пайда болады.
Біріншіден, деңгейлік тапсырмаларды жылдам құрастырамыз.
Екіншіден, әртүрлі күрделіліктегі есептерді дайындай аламыз.
Үшіншіден, дескрипторлар мен бағалау критерийлерін әзірлеуге мүмкіндік бар.
Төртіншіден, тапсырмаларды оқушының білім деңгейіне бейімдеуге болады.
Бесіншіден, мұғалімнің уақыты үнемделеді.
Бұл әсіресе бір тақырып бойынша бірнеше сыныпқа немесе әртүрлі деңгейдегі оқушыларға тапсырма дайындау кезінде өте тиімді.
- Практикада есте сақтайтын 8 кеңес
- Әр тапсырма нақты оқу мақсатына бағытталсын.
- А, В, С деңгейлерінің айырмашылығы анық болсын.
- Тапсырманың математикалық дұрыстығын міндетті түрде тексеріңіз.
- ЖИ жауабын дайын күйінде бірден қолданбаңыз.
- Оқушының жас ерекшелігі мен дайындық деңгейін ескеріңіз.
- Prompt-ты біртіндеп нақтылап, нәтижені жақсартыңыз.
- Бір тақырып бойынша бірнеше түрлі нұсқа жасатыңыз.
- ЖИ-ді сабақтың әр кезеңінде тиімді пайдалануға болады.
Ал менің бүгінгі негізгі кеңесім: «ЖИ-ден жауап күтпей, ЖИ-ге дұрыс сұрақ қоюды үйренейік!».
ҚОРЫТЫНДЫ
Құрметті әріптестер!
Бүгін біз жасанды интеллектіні математика сабағында қолданудың бір бағыты — prompt инженериясы арқылы деңгейлік тапсырмалар құрастыру мәселесін қарастырдық.
Басты формула өте қарапайым:
Дұрыс мақсат + Дұрыс prompt + Мұғалімнің сараптамасы = Сапалы деңгейлік тапсырма.
Менің ойымша, қазіргі мұғалім үшін жасанды интеллектіні меңгеру — уақыт талабы.
Бірақ технологияны қолданудың өзі жеткіліксіз. Біз ең алдымен не үшін қолданатынымызды, қандай оқу нәтижесіне жеткізгіміз келетінін білуіміз керек.
Жасанды интеллект мұғалімнің орнын баспайды. Керісінше, ол мұғалімнің кәсіби мүмкіндігін кеңейтетін құрал.
Сондықтан біздің міндетіміз — ЖИ-ден қорқу емес, оны сауатты әрі мақсатты түрде қолдануды үйрену.
Бүгінгі шеберлік сабағымның негізгі ойы да осы:
«Жасанды интеллект — мұғалімді алмастыратын емес, мұғалімнің кәсіби мүмкіндігін кеңейтетін құрал».
Назарларыңызға рақмет!
Сұрақтарыңыз бен ұсыныстарыңыз болса, қуана жауап беремін.
Спикер: Нурумбетова Раушан Алдияровна